Laboratuvarda Kimyasalların Kullanımı, Taşınması ve Depolanması

Kimyasalların olmadığı bir laboratuvar düşünülemez. Çalışmaların büyük bölümünde tehlike sınıfı farklı çeşitli kimyasallar kullanılır; bu nedenle kimyasalların kullanımı ve depolanması hem çalışma güvenliği hem de analiz güvenliği açısından büyük önem taşır.

Bazı kimyasallar masum görünür. Oysa en tehlikeli durum, zararsız gördüğümüz ama koşullar oluştuğunda büyük zarara yol açabilecek kimyasallardır: tehlikesi bilinmediği için kaza anında nasıl müdahale edileceği de bilinmez. Bu yüzden laboratuvarda çalışılan tüm kimyasallara aynı özenle yaklaşmak, taşıma, depolama ve kullanım kurallarını açıkça belirlemek ve bu kuralları düzenli eğitimlerle çalışanlara hatırlatarak alışkanlık hâline getirmek gerekir. Böylece kaza oranı azalır, yaşanan kazalar da en az hasarla atlatılır.

Laboratuvarlarda kimyasalların kullanımı ve depolanması konusunda ülkemizde ve dünyada pek çok düzenleyici yönetmelik vardır; ilk başvurulacak kaynak her zaman güncel yönetmeliklerdir. Bu yönetmelikler sık değişmese de mevzuat yılda bir gözden geçirilmeli, varsa değişiklikler uygulanmalı ve ilgili personel bilgilendirilmelidir.

Doğru Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

Kimyasallar kullanılırken ve depolanırken koruyucu donanıma her zaman ihtiyaç duyulur ve doğru KKD çalışma alanına göre büyük farklılık gösterir. Seçim yaparken:

• Çalışmanızın niteliğini belirleyin.
• Kontaminasyon riskini belirleyin.
• Size ve çevrenize zarar verebilecek durumları belirleyin.
• Kullanılan kimyasallar ve sarf malzemelerle seçilen KKD’nin etkileşimini değerlendirin.

Temel ilke, KKD’nin sizi korurken çalışmanıza ya da ortama zarar vermemesidir. Kimyasalı geçiren bir eldiven size zarar verir; kimyasalla tepkimeye girip sarf malzemeleri kontamine eden bir eldiven ise analizlerinizi etkiler.

Güvenli Taşıma

• Gözle görülür biçimde hasar görmüş, bozulmuş, çatlamış ya da kapağı olmayan şişeleri asla taşımayın; durumu laboratuvar sorumlusuna bildirin.
• Kimyasalları her zaman uygun ve sızdırmaz bir ikincil kap içinde taşıyın. Örneğin aşındırıcı ya da çözücü içeren 2,5 litrelik bir cam şişe için plastik bir dış kap kullanın.
• Çok sayıda kimyasalı birlikte taşımak için, tekerlekleri zemindeki ani yükseltilerden devrilmeden geçebilecek büyüklükte taşıyıcı araçlar kullanın. Güzergâhı tanıyın, yoldaki engelleri önceden kaldırın. Araç aynı zamanda ikincil tepsi işlevi görüyorsa sızdırmaz olduğundan ve kenarlarının yeterince yüksek olduğundan emin olun.
• Öğle arası ve mola giriş-çıkışları gibi insan trafiğinin yoğun olduğu saatlerde kimyasal taşımayın.
• Tehlikeli kimyasalları mümkünse yük asansörüyle taşıyın; bu mümkün değilse asansöre tek binin, binmeden önce ve ara duraklarda çevredekileri uyarın.
• Kimyasalları asla sahipsiz bırakmayın. Bir kimyasalı başka bir alana bırakacaksanız oradaki sorumluyu ve diğer çalışanları bilgilendirin; mümkünse kimyasalı bir kişiye zimmetleyin.

Depolama

• Satın alınan tüm kimyasalları açılış tarihi, açan kişi, son kullanma tarihi ve saklama koşullarını gösteren bir etiketle işaretleyin.
• Kimyasalları birbirleriyle uyumluluklarına göre sınıflandırarak depolayın; uyumluluk tablolarını stok odalarına ve laboratuvara asın. Her kullanımdan sonra kimyasalın kendi yerine konmasını sağlayın.
• Uçucu toksik maddeleri havalandırmalı dolaplarda saklayın.
• Yanıcı ve patlayıcı kimyasalları yangına dayanıklı özel dolaplarda ya da odalarda saklayın. Açık alanda yalnızca az miktarda yanıcı sıvı bulundurulabilir; bu limitler yönetmeliklerde belirtilmiştir, ilgili yönetmeliği inceleyip uygulayın.
• Aşındırıcı kimyasallar için dolap içinde dayanıklı ikincil kaplar kullanın. Bu, dolabı korur ve aşınmadan kaynaklanan kırılmalarla oluşacak dökülmeleri önler.
• Buhar çıkışını önlemek için şişe kapaklarını sıkıca kapatın.
• Buzdolabında saklanması gereken kimyasalları uygun buzdolabında, etiketleyerek saklayın; bu dolaplarda gıda bulundurmayın.

Önleyici Önlemler

• Kimyasalları laboratuvarda ve stok odalarında omuz hizasının üzerinde depolamayın, kullanım sırasında da omuz hizasının üzerinde bulundurmayın.
• Kimyasalları ikincil kap olmadan zemine koymayın.
• Kimyasalları doğrudan güneş ışığından ve ısı kaynaklarından koruyun.
• Çeker ocağın içinde kimyasal saklamayın; kullanım sırasında yalnızca gerektiği kadarını bulundurun ve işiniz bitince yerine kaldırın.
• Yangın söndürme sistemini engellememek için dolap üstlerine kimyasal şişesi ve başka malzeme koymayın.
• Tezgah üstlerini depo olarak kullanmayın; kimyasallar tezgahta yalnızca kullanım sırasında bulunmalı, işi biten kimyasal hemen yerine kaldırılmalıdır.
• Son kullanma tarihlerini takip edin. Uzun süre kullanılmayan şişeler tozlanır ve bu kontaminasyona yol açabilir; uzun süredir kullanılmayan ve son kullanma tarihi geçmiş kimyasalları uygun prosedürle uzaklaştırın.

Uçucu, yanıcı ve aşındırıcı kimyasalların saklanması için KRCLAB’in kimyasal saklama dolapları ürün grubunda havalandırmalı ve yangına dayanıklı modeller yer alır.